Di chúc ở Úc: tại sao cần lập và những điều cần biết

Tại sao cần lập di chúc?

Khi một người mất mà không có di chúc (gọi là intestate), tài sản sẽ được phân chia theo luật tiểu bang — không phải theo mong muốn của người đã mất. Trong nhiều trường hợp, điều này dẫn đến:

Người thân bạn muốn cho nhận được ít hoặc không nhận được gì.
Tranh chấp trong gia đình về ai được nhận gì.
Con cái chưa thành niên không có người giám hộ được chỉ định chính thức.
Tài sản bị phân chia theo công thức cứng nhắc, bỏ qua hoàn cảnh thực tế của mỗi người.

Di chúc cũng cho phép bạn chỉ định executor — người đáng tin cậy sẽ thực hiện đúng theo ý nguyện của bạn.

Ai cần lập di chúc?

Bất kỳ người trưởng thành (từ 18 tuổi) có tài sản hoặc mong muốn cụ thể.
Người có con nhỏ — di chúc cho phép chỉ định người giám hộ nếu cả cha lẫn mẹ đều mất.
Người có bất động sản hoặc tài sản đáng kể (tiền tiết kiệm, xe, đầu tư).
Người có tình huống gia đình phức tạp (vợ/chồng cũ, con riêng, nhiều mối quan hệ cần phân biệt).

Quan điểm “tôi chưa có gì nhiều, chưa cần” thường sai — tài sản tích lũy nhanh hơn bạn nghĩ.

Di chúc hợp lệ cần gì?

Để di chúc có giá trị pháp lý ở Úc:

Người lập phải từ 18 tuổi trở lên (có trường hợp ngoại lệ, ví dụ người đã kết hôn trước 18 tuổi hoặc người trong quân ngũ — tùy tiểu bang).
Có năng lực tâm thần (testamentary capacity) tại thời điểm lập di chúc — hiểu rõ mình đang làm gì, tài sản mình có, và người thụ hưởng là ai.
Phải bằng văn bản — di chúc nói miệng không có giá trị pháp lý ở Úc (trừ một số ngoại lệ hẹp).
Ký trước 2 nhân chứng đồng thời — hai nhân chứng không được là người thụ hưởng trong di chúc hoặc vợ/chồng của người thụ hưởng.
Nhân chứng ký xác nhận đã chứng kiến bạn ký.

Executor là ai?

Executor (người thực hiện di chúc) là người bạn chỉ định có trách nhiệm:

Nộp di chúc để lấy probate (phê duyệt tòa án nếu cần).
Thu thập và quản lý tài sản.
Trả nợ và thuế còn lại.
Phân chia tài sản cho người thụ hưởng đúng theo di chúc.

Chọn executor là quyết định quan trọng: người này cần đáng tin, có khả năng làm việc với ngân hàng và luật sư, và sẵn sàng đảm nhận trách nhiệm. Thường là vợ/chồng, con trưởng thành, hoặc bạn thân đáng tin. Luật sư cũng có thể làm executor (có phí).

Probate là gì?

Probate là quy trình tòa án xác nhận di chúc hợp lệ và cho phép executor thực hiện quyền của mình. Không phải mọi di chúc đều cần probate — tùy giá trị tài sản và loại tài sản. Các ngân hàng và cơ quan đất đai thường yêu cầu probate trước khi thực hiện chuyển nhượng tài sản lớn.

Superannuation và di chúc

Lưu ý quan trọng: khoản tiền trong quỹ super của bạn không tự động đi vào di chúc. Super được phân phối theo quy tắc riêng của quỹ và yêu cầu làm Binding Death Benefit Nomination (BDBN) trực tiếp với quỹ super.

Nếu không có BDBN hợp lệ, trustee của quỹ có thể tự quyết định ai nhận — đây là điểm bất ngờ với nhiều gia đình người Việt khi không biết tách biệt này.

DIY hay cần luật sư?

DIY kit (mua ở bưu điện, siêu thị): hợp pháp và đủ dùng cho tình huống đơn giản — tài sản ít, gia đình rõ ràng. Rủi ro: lỗi về chứng kiến hoặc ngôn ngữ có thể làm di chúc vô hiệu.

Cần luật sư nếu:

Có bất động sản ở nhiều tiểu bang hoặc nước ngoài.
Tình huống gia đình phức tạp (vợ/chồng cũ, con riêng, mâu thuẫn tiềm năng).
Có tài sản kinh doanh hoặc cổ phần công ty.
Muốn lập trust cho con chưa thành niên.

Chi phí luật sư cho di chúc đơn giản: thường từ $200–500 tùy tiểu bang và độ phức tạp.

Khi nào cần cập nhật di chúc?

Sau khi kết hôn (ở nhiều tiểu bang, kết hôn tự động hủy di chúc cũ).
Sau khi ly hôn.
Khi có thêm con hoặc cháu muốn đưa vào.
Khi mua bất động sản mới.
Khi quan hệ với người thụ hưởng hoặc executor thay đổi.
Thông lệ tốt: xem lại di chúc mỗi 3–5 năm.